De Amsterdamse Veerkade heeft een rijke geschiedenis. Nu razen er auto’s, fietsen en fatbikes maar lange tijd was het hier een komen en gaan van schepen. Een tocht van 10 beelden door deze straat en omringende buurt.
Drukte op het water
De Amsterdamse Veerkade was, zoals de naam al doet vermoeden, oorspronkelijk een gracht. Hij werd gegraven rond 1625 en lag middenin een druk havengebied. Ook het Spui, de Schedeldoekshaven, de Ammunitiehaven, de Turfmarkt en de Nieuwe Haven waren grachten. De namen van deze straten verwijzen nog naar het water of naar de verschillende vormen van bedrijvigheid die hier plaatsvonden. Vanaf de Amsterdamse Veerkade vertrokken op vaste dagen en tijden schepen met goederen, vee en mensen naar Amsterdam, Delft en Rotterdam. Bijna ‘elck huys’ is hier een ‘schippershuys’, zo stelt een zeventiende-eeuwse stadsbeschrijving.
Van gracht naar ringweg?
Rond 1900 stopt het water met stromen: de gracht wordt dichtgegooid, net als bijna alle grachten in het centrum van de stad. De grachten kunnen het sterk toegenomen scheepvaartverkeer voor de snel groeiende stad niet meer aan. Door de demping verdwijnt de drukte, en de werkgelegenheid. De buurt raakt in verval. In de jaren ’60 en ’70 komt de leefbaarheid nog verder onder druk te staan. De gemeente wil van de Amsterdamse Veerkade een vierbaans ringweg maken om het centrum bereikbaar te houden voor auto’s. Mede dankzij de protesten van wijkorganisatie Het Oude Centrum, in de jaren ’70 als actiegroep ontstaan, gaat dit zogenaamde ‘Dwarsweg-plan’ uiteindelijk niet door.
Rauw randje
Tegenwoordig vormen de Amsterdamse Veerkade en het Oude Centrum nog altijd een buurt met een rauw randje. Maar ook een buurt met dynamiek, ondernemerschap, hedendaagse kunstpodia, hippe winkels en bewoners uit vele culturen. Een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de Amsterdamse Veerkade.
1.
1778: een schilderachtig doorkijkje naar de Nieuwe Kerk vanuit de Kranestraat
De Haagse kunstenaar Paulus Constantijn la Fargue is een van de weinigen die in de 18de eeuw de omgeving hier heeft vastgelegd. In het midden zien we een van de bruggen over de gracht die destijds beide kanten van de Amsterdamse Veerkade met elkaar verbond.
Tekening door Paulus Constantijn la Fargue, 1778. Haags Gemeentearchief
2.
1959: opnieuw een doorkijkje naar de Nieuwe Kerk
Vergelijk deze foto eens met de tekening hiernaast. De gracht is gedempt, de brug verdwenen en het autoverkeer heeft zijn intrede gedaan. Maar de bebouwing is nog min of meer hetzelfde als in de 18de eeuw. Dat is nu wel sterk veranderd. Links op de hoek overheerst de parkeergarage nu het straatbeeld. En rechts op de hoek staat nu het pand van Staedion, waar nu deze presentatie te zien is.
Foto Loek Tangel, 1959. Haags Gemeentearchief
3.
1900: drukte op het water
Rond 1900 is het een drukte van belang aan de Amsterdamse Veerkade. En dat is het eigenlijk al sinds de 17de eeuw, toen deze gracht als zijtak van het Spui werd aangelegd. Vanaf de Amsterdamse Veerkade vertrokken er schepen naar Amsterdam, Delft en Rotterdam. Op vaste dagen en tijdstippen vervoerden ze goederen, vee of mensen.
Foto onbekend, 1900. Haags Gemeentearchief
4.
1902: de gracht is een straat geworden
Rond 1900 worden bijna alle grachten in het Haagse centrum gedicht, ook de Amsterdamse Veerkade. De schippers die hier al eeuwenlang hun bedrijf hadden, worden gedwongen om zich – tegen hun zin – te vestigen in de gloednieuwe Laakhaven. De gracht wordt een straat, met een brede middenberm voor wandelaars. Aan de iele boompjes is te zien dat de demping pas net heeft plaatsgevonden. Trots poseren twee bakkers- of slagersknechten voor de foto. Groeten uit ’s-Gravenhage!
Foto onbekend, 1902. Haags Gemeentearchief
5.
1963: ruim baan voor de auto
In de tweede helft van de 20ste eeuw is het de auto die het straatbeeld gaat bepalen op de Amsterdamse Veerkade. Ieder beschikbaar plekje wordt gebruikt om te parkeren. Maar het zou nog erger worden.
Foto Dienst voor de Stadsontwikkeling, 1963. Haags Gemeentearchief
6.
1973: gaten in de gevelwand
In de jaren ’70 werd wordt in de buurt volop gesloopt om plaats te maken voor de Dwarsweg, een ringweg die rond de binnenstad zou worden gelegd. Het plan ging uiteindelijk niet door, maar veel kwaad was al geschied door de sloop van huizen in de straat. Deze foto toont de kaalslag op de hoek Amsterdamse Veerkade-Kranestraat. Het braakliggende terrein werd meteen in gebruik genomen als parkeerplaats. Hier werd enkele jaren later een enorme parkeergarage gebouwd, die er nog altijd staat.
Foto Frederick Linck, 1973. Haags Historisch Museum
7.
Bouw van de parkeergarage
De bouw van de parkeergarage is eigenlijk een restant uit het Dwarswegplan. Iedereen moest met de auto in de binnenstad kunnen komen, was de gedachte. Helaas moest er wel een flink deel van de huizen op deze plek voor gesloopt worden.
Foto Frederick Linck, ca. 1975-1978. Haags Historisch Museum
8.
1975: aanleg van het Prins Bernhardviaduct
Als een monsterlijk gevaarte kruipt het Prins Bernhardviaduct richting de veel smallere Amsterdamse Veerkade. Zo hebben sommige buurtbewoners het in ieder geval ervaren. Het viaduct maakte onderdeel uit van het plan om rond de binnenstad een ringweg aan te leggen. Aan de Veerkades zou veel gesloopt moeten worden om plaats te maken voor deze vierbaansweg. Het plan ging uiteindelijk niet door, maar door de aanleg van het viaduct nam het autoverkeer op de Veerkades wel sterk toe. In 2005 werden de Amsterdamse en Stille Veerkade door Milieudefensie uitgeroepen tot vieste straten van Nederland.
Foto Fotoburo Meyer, 1975
9.
1973: oud & nieuw
De viering van oud & nieuw ging in het naoorlogse Den Haag tientallen jaren lang gepaard met de traditie van kerstbomen ‘rausen’ (het massaal en soms met geweld stelen van afgedankte kerstbomen) en vreugdevuren op vele plekken in de stad. Maar ook met ongeregeldheden en autobranden. Deze auto aan de Amsterdamse Veerkade heeft het nieuwe jaar 1973 niet gehaald.
Foto Frederick Linck, 1973. Haags Historisch Museum
10.
2026: anno nu
Foto Sjoerd van der Hucht, 2026